Amerykańska tarcza przeciwrakietowa w Europie

Amerykańska tarcza przeciwrakietowa w Europie

MAJ 26, 2016
2173 VIEWS
Amerykańska tarcza przeciwrakietowa w Europie

W ostatniej dekadzie Stany Zjednoczone kilka razy zmieniały swoje plany dotyczące tzw. „tarczy przeciwrakietowej” w Europie. Wątek ten dotyczył również Polski w 2009 r., kiedy administracja prezydenta Obamy ogłosiła realizację tego projektu pod zmienioną postacią. W świetle trwającej implementacji postanowień układu Waszyngton-Teheran oraz obiektywnej oceny irańskiego programu rakietowego wydaje się, że czas dokonać następnej korekty. Czyli czasowego zawieszenia budowy zaawansowanych systemów Aegis Ashore na rzecz obrony przeciwrakietowej Patriot lub nawet systemów THAAD – w Polsce.

Obrona Europy przed Iranem czy ocieranie się o fantasmagorie?

We wrześniu 2009 r. prezydent Barak Obama ogłosił czteroczęściowy plan tzw. „European Phased Adaptive Approach”. Jego nazwa wynikała z tego, że miał powstawać fazowo i być adaptowany do natury rozwijających się zagrożeń. Zadaniem EPAA miało być reagowanie na rakiety średniego i dalekiego zasięgu. Choć w rzeczywistości chodziło o powstrzymanie proliferacji technologii rakietowej i nuklearnej na obszarze Bliskiego Wschodu. W Europie pierwszy z systemów Aegis z zestawem rakiet przechwytujących SM3-IA został rozmieszczony w marcu 2011 r. Dwa lata później w 2013 r. tzw. czwarta faza planu została zawieszona z powodu wolniejszego niż sądzono rozwoju potencjału irańskich rakiet oraz technicznych trudności ze strony USA w pracy nad systemem przechwytywania pocisków międzykontynentalnych (ICBMs). W końcu w dniu 12 maja 2016 r. 24 rakiety SM3-IB i radar SPY-1D Aegis Ashore zostały certyfikowane operacyjnie w Rumunii.

Dzięki wsparciu NATO, Stany Zjednoczone odniosły sukces we wprowadzaniu pierwszej i drugiej fazy EPAA. Testowanie systemu obronnego Aegis demonstrowało wyjątkowo pozytywne wyniki. Efektywność tego uzbrojenia została wzmocniona w 2012 r. przez zbudowanie radaru X-band w Turcji i trwającej integracji z innymi elementami obrony przeciwrakietowej państw Sojuszu. W przyszłości EPAA ma wnosić istotny wkład do systemu obrony przeciwrakietowej NATO.

Opisywana koncepcja koncentruje się przede wszystkim na regionie Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. W szczególności chodzi o Iran, potencjalnie wrogie państwo. Jego rakiety o zasięgu około 2000 km pozwalają osiągnąć terytorium niektórych państw NATO m.in. Turcji, Bułgarii, Rumunii i Grecji. Wśród państw Bliskiego Wschodu to właśnie Teheran posiada najbardziej zaawansowany program badań nad produkcją nuklearnych głowic i ich nośników. EPAA odpowiada na to zagrożenie, ponieważ okazała się wiarygodną technologią, relatywnie oszczędną w sensie finansowania, a także szybką w adaptacji do nieustannie zmieniających się warunków środowiska bezpieczeństwa międzynarodowego. W trakcie realizacji tego projektu na każdym etapie Stany Zjednoczone mogły wprowadzać coraz bardziej sprawne środki rażenia oraz radary zarówno na morzu jak i na lądzie. Wszystkie prace zmierzały w kierunku skutecznego poradzenia sobie z nieodległą perspektywą użycia pocisków balistycznych przez tzw. „państwa zbójeckie”. Zachodzi jednak poważna wątpliwość czy zagrożenie rakietowe ze strony Iranu lub tzw. „państw upadłych” nie jest iluzją z punktu widzenia Europy?

Duży postęp Iranu we wzmacnianiu nieproliferacji

Porozumienie z Iranem zakończyło się sukcesem w lipcu 2015 r. W tych nowych warunkach możliwość uzyskania przez Iran broni nuklearnej oraz rakiet do jej przenoszenia oddaliła się o co najmniej 15 lat. W efekcie czego doszło do dużego zredukowania zagrożenia przynajmniej w średniookresowej perspektywie do poziomu fundamentalnie innego niż przewidywano, kiedy EPAA była formułowana ponad siedem lat temu.

Inny czynnik zmiany sytuacji w ostatnich latach to brak postępu w irańskich badaniach nad zwiększeniem potencjału i zdolności rakietowych poza średni zasięg. Przez wiele lat wywiad amerykański przewidywał, że Iran mógłby dokonać testu rakiety międzykontynentalnej (ICBM) do 2015 r. Chociaż Teheran jak do tej pory nie wykonał żadnej próby nawet z rakietą pośredniego zasięgu (IRBM), która mogłaby zagrozić całej Europie włącznie z Skandynawią, Islandią i Portugalią. Co więcej nawet po wykonaniu udanego testu rozwój takiej broni musiałby wymagać jeszcze kilku lat badań.

Irańskie rakiety „Simorgh” mogą posłużyć jako punkt wyjścia w przyspieszeniu rozwoju nośników o dalekim zasięgu. Wskazana rakieta, która pierwszą próbę rzekomo przeszła w 2010 r., została prawdopodobnie odpalona w zeszłym miesiącu – test nie powiódł się. Zatem cały irański projekt mający w swoim założeniu osiągnąć zdolność przenoszenia głowic konwencjonalnych lub nuklearnych o dalekim zasięgu, określony według początkowego planu EPAA, ma poślizg czasowy o więcej niż pięć lat.

Wyłom w deklaracji NATO

W obliczu fundamentalnego zmniejszenia zagrożenia w Europie ze strony irańskich rakiet, Stany Zjednoczone i NATO powinny ponownie dokonać oceny ewoluujących warunków bezpieczeństwa w świetle zachodzących zmian w regionie Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej i w Europie Środkowo-Wschodniej.

Ostatnie wydarzenia pokazują, że nasi sojusznicy dokładają wszelkich starań, aby Aegis Ashore powstał bez żadnych opóźnień. Nawet w bardziej zaawansowanej wersji – uzbrojonej w rakiety SM3-IIA. Już dzień po zakończeniu drugiej fazy w Deveselu w Rumunii ruszyła oficjalnie budowa w Redzikowie. Pomimo faktu deklarowania na szczycie w Walii w 2014 m.in. „Jeżeli międzynarodowe wysiłki spowodują zmniejszenie zagrożeń wynikających z rozprzestrzeniania pocisków balistycznych, program obrony przeciwrakietowej NATO może i będzie odpowiednio dostosowany”. (Deklaracja szczytu walijskiego pkt. 55 – dostępna na stronie Biura Bezpieczeństwa Narodowego).

Nie ma żadnego zaskoczenia, że Moskwa od ręki odrzuciła wszelkie zapewnienia USA i NATO, że system Aegis Ahore nie może w żadnym wypadku zmniejszyć zdolności rosyjskiego odstraszania strategicznego. Wiele czasu nie minęło, aby zauważyć wzmożenie w eskalowaniu napięcia m.in. 12 maja RAF podrywał myśliwce w celu przechwycenie trzech rosyjskich transportowców zbliżających się do granic państw bałtyckich. Z kolei w dniu 13 maja Kreml ogłosił, iż bazy w Rumunii i w Polsce zostaną wpisane na wysokie pozycje listy celów, które zostaną zniszczone natychmiast gdyby Rosja została zaatakowana, ponieważ stanowią one ogromne zagrożenie dla ich systemów obronnych. W tym sensie niektórzy eksperci mają rację, że zarówno USA jak i NATO nie potrzebnie skazuje się na zarzut nie mówienia całej prawdy na temat obrony przeciwrakietowej w Europie.

W rzeczywistości znaczące polityczne i finansowe koszty rozmieszczania zaawansowanych systemów Aegis Ashore w Polsce wychodzą daleko poza współmierne zagrożenie. Z pewnością wysoko moralizatorski ton za powyższą inwestycją tak łatwo nie ustąpi biorąc pod uwagę stawkę konfrontacji Zachodu z Rosją. Niemniej są lepsze sposoby, aby zapewnić Polsce gwarancje bezpieczeństwa, które byłyby zdecydowanie bardziej adekwatne do obecnych wymogów i ryzyka konfliktu.

W mojej opinii Sojusz powinien adoptować się do realnej sytuacji zagrożenia, a ta jednoznacznie uzasadnia czasowe odejście od trzeciej fazy EPAA. W efekcie czego uzyskane oszczędności powinny być przeznaczone na priorytetowe zadania, czyli wzmocnienia konwencjonalnego potencjału wschodniej flanki (obrona i odstraszanie) oraz zmniejszenia stanu napięcia w relacjach z Rosją bez najmniejszego uszczerbku dla bezpieczeństwa państw Europy Środkowo-Wschodniej. W ramach takiego planu Polska powinna otrzymać rekompensatę w postaci defensywnych systemów obrony przeciwrakietowej Patriot lub nawet systemów THAAD, które mogłyby być dużo bardziej wartościowe w obliczu napadu rakietowego krótkiego zasięgu (Obwód Kaliningradzki). Z pewnością Patrioty mniej prowokowałyby Rosję niż system Aegis, do którego i tak można byłoby powrócić w sytuacji niewypełniania zobowiązań przez Iran. Ponadto, taka inicjatywa byłaby bardziej pomocna w utrzymaniu międzynarodowego przekonania, co do szczerych intencji naszych sojuszników z USA i NATO w zakresie obrony zbiorowej – art. 5 Traktatu  Waszyngtońskiego. W końcu egzystencjalne zagrożenie dla Polski nie stanowi Iran Ajatollahów, ale Rosja Putina.

 

Artur Brzeskot
Absolwent Uniwersytetu Szczecińskiego Instytutu Historii i Stosunków Międzynarodowych oraz Katedry Badań nad Konfliktami i Pokojem. Ekspert European Institute for Strategic Studies. Zainteresowania: stosunki międzynarodowe teoria i praktyka

PODOBNE ARTYKUŁY

Realpolitik Rzeczypospolitej

Realpolitik Rzeczypospolitej

W pierwszych wersach tego eseju chcę zaznaczyć, że wszystkie zawarte w nim przewidywania odnoszące się do Realpolitik Rzeczypospolitej mogą pojawić się, jeśli Ameryka i Europa przestaną ignorować logikę anarchii międzynarodowej

READ MORE
Jakie interesy ma Polska?

Jakie interesy ma Polska?

Nadrzędny cel strategii zagranicznej Polski to zapewnienie pokoju i dobrobytu narodowi polskiemu. W osiągnięciu tego celu, za sprawę najwyższej wagi, Polska zawsze uważała obronę swojego terytorium. W ostatnich dekadach, po

READ MORE
Gazociąg OPAL a sprawa polska

Gazociąg OPAL a sprawa polska

Pod koniec roku 2016 Polska wnioskowała do Trybunału Sprawiedliwości UE o zawieszenie wykonania kontrowersyjnej decyzji Komisji Europejskiej, która będąc korzystną dla rosyjskiego koncernu Gazprom, stanowiła zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego Europy

READ MORE
Refleksje po 53. Konferencji Bezpieczeństwa w Monachium

Refleksje po 53. Konferencji Bezpieczeństwa w Monachium

Transatlantyckie partnerstwo między Stanami Zjednoczonymi, a Europą przez przeszło 50 lat stanowiło podstawę dla wielkiej strategii USA, czyli zamorskiego równoważenia (więcej o tej strategii: Artur Brzeskot – Jaka strategia może odrodzić

READ MORE
Antidotum na intelektualną truciznę

Antidotum na intelektualną truciznę Popular

Cywilizacja europejska stoi w obliczu konfrontacji z zupełnie nowym zagrożeniem. Na chwile obecną, przegrywa tę konfrontację przede wszystkim na kluczowej płaszczyźnie – intelektualnej. Wyraźnie widoczny jest brak instrumentów skutecznej reakcji

READ MORE
Kultura relacji – II Międzynarodowa Konferencja Naukowa

Kultura relacji – II Międzynarodowa Konferencja Naukowa

W dniach 22-24.02.2017 w gościnnych progach Pałacu i Folwarku Galiny odbędzie się: II Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Kultura Pokoju”. Hasło przewodnie tegorocznej konferencji to: „KULTURA RELACJI”. Celem konferencji jest rzeczowa wymiana

READ MORE
Jaka strategia może odrodzić wielkość USA i Polski?

Jaka strategia może odrodzić wielkość USA i Polski?

Po raz pierwszy w najnowszej historii politycznej Stanów Zjednoczonych duża liczba Amerykanów otwarcie zaczęła kwestionować wielką strategię ich kraju. W kwietniu 2016 r. według sondażu Pew 57% obywateli USA wyraziło

READ MORE
Dlaczego przegrana Clinton jest dobrą nowiną dla Polski?

Dlaczego przegrana Clinton jest dobrą nowiną dla Polski?

W Polsce większość publicystów, a nawet niektórzy amerykaniści, kiedy próbowali znaleźć argument przeciwko Hillary Clinton wymieniali przede wszystkim reset między USA i Rosją. W ich mniemaniu był on szkodliwy dla

READ MORE
Waszyngton vs Moskwa: możliwy zwrot o 180 stopni?

Waszyngton vs Moskwa: możliwy zwrot o 180 stopni?

Sondaże przedwyborcze w Stanach Zjednoczonych pokazują, iż kandydat partii republikańskiej Donald Trump ma duże poparcie wśród społeczeństwa amerykańskiego. Mimo ostatnio przegranych debat zajmuje on czołowe miejsce w rankingach politycznych i

READ MORE
Sprawa śmigłowców dla Polski politycznym balonem

Sprawa śmigłowców dla Polski politycznym balonem Popular

Polska scena polityczna a za nią świat mediów żyje niezrealizowanym kontraktem na francuskie śmigłowce Caracal dla polskiej armii. Niestety wszystkie strony – tak naprawdę politycznego i emocjonalnego – konfliktu żyją

READ MORE
Dlaczego broń atomowa nie zwiększy bezpieczeństwa Polski?

Dlaczego broń atomowa nie zwiększy bezpieczeństwa Polski?

Pod koniec 2015 r. medialne poruszenie w kraju wyzwoliły słowa podsekretarza stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej Tomasza Szatkowskiego o ewentualnej możliwości przekazania Polsce broni atomowej przez USA. Z powodu informacyjnego

READ MORE
Suwerenność przemysłowa

Suwerenność przemysłowa

Streszczenie dla niecierpliwych: NIE CZARUJMY SIĘ! Inspektorat Uzbrojenia jest sformowaną przez Ministra Obrony Narodowej jednostką organizacyjną odpowiedzialną za pozyskiwanie uzbrojenia i sprzętu wojskowego na potrzeby Sił Zbrojnych RP. Obecne kierownictwo

READ MORE
Czy Wojsko Polskie budzi grozę?

Czy Wojsko Polskie budzi grozę? Popular

Chcę postawić zdecydowaną i prawdziwą tezę, że Siły Zbrojne RP są bez porównania i bezwzględnie najlepsze w subregionie Europy Środkowo-Wschodniej. Oczywiście, Wojsko Polskie ma wiele słabości na różnych obszarach: od

READ MORE
Turecki EXIT z NATO?

Turecki EXIT z NATO? Popular

Ostatnie relacje Turcji z Rosją a także z USA, a tym samym z NATO, uległy zmianie o 180 stopni. Aby bardziej przybliżyć okoliczności w jakich doszło do zmian, należy przeanalizować

READ MORE
Cele pokazu siły Putina

Cele pokazu siły Putina Popular

Władze i społeczeństwa państw strefy euroatlantyckiej z niepokojem patrzą na aktualną działalność prezydenta Rosji Władimira Putina. Czy faktycznie należy się obawiać rosyjskich manewrów? Jakie cele przyświecają rosyjskiemu przywódcy? Jak pokazuje

READ MORE
Przedwyborcza Francja w relacjach z Rosją

Przedwyborcza Francja w relacjach z Rosją

Marine Le Pen, kandydatka na prezydenta Francji w wyborach 2017 – jest jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci politycznych Europy. Jej skrajnie prawicowe wypowiedzi dotyczące przyszłości UE, relacji z Rosją albo

READ MORE
Więźniowie polityczni Kremla

Więźniowie polityczni Kremla

Historia Nadiyi Savchenko, do niedawna więźnia politycznego Putina, była jedną z najbardziej medialnych spraw na całym świecie. Dzisiaj, deputowana od partii „Batkiwszczyna” w Radzie Najwyższej Ukrainy Nadiya reformuje kraj, próbuje

READ MORE
Polska jako jedyna w Europie znacząco zwiększy budżet obronny

Polska jako jedyna w Europie znacząco zwiększy budżet obronny

Sytuacja gospodarcza i pozostające na niezmiennym poziomie budżety państw na obronność powodują, że gospodarka światowa coraz bardziej uniezależnia się od rozwoju sektora wojskowego. Wydatki 50 państw-liderów w dziedzinie obronności będą

READ MORE
Nasza Nadiya

Nasza Nadiya Popular

25 maja o godzinie 15:00 ukraińskiego czasu na lotnisku w Kijowie wylądował samolot, który przywiózł naszą Nadije do domu. Ukraiński pilot Nadiya Savchenko, która trafiła do niewoli rosyjskiej, podczas walk

READ MORE
My vs Oni: niewypowiedziana wojna współczesnych czasów

My vs Oni: niewypowiedziana wojna współczesnych czasów

Dramatyczny konflikt na Bliskim Wschodzie spowodował śmierć setki tysięcy ludzi, z których połowa to  były dzieci. Domy większości migrantów są zniszczone, nie mają oni zapewnionych podstawowych warunków do życia. Ci, którym udało

READ MORE
Ukraina vs Rosja: przyszłość ukraińsko-rosyjskich relacji

Ukraina vs Rosja: przyszłość ukraińsko-rosyjskich relacji

Od 2014 roku pomiędzy Rosją, a Ukrainą trwa wojna hybrydowa. Liczne spotkania liderów wielkich mocarstw oraz działania międzynarodowej dyplomacji nie są w stanie rozwiązać konfliktu w Donbasie. Ciągłe negocjacje nie

READ MORE
Operacje humanitarne elementem bezpieczeństwa państwa

Operacje humanitarne elementem bezpieczeństwa państwa

Stosując prosty, dychotomiczny podział  bezpieczeństwa na wewnętrzne i zewnętrzne i jednocześnie nakładając na niego kalkę z interesami i celami narodowymi, możemy łatwo zaobserwować, że wzmacnianie np. poziomu bezpieczeństwa wewnętrznego poprzez

READ MORE
Tureckie szachy czyli geopolityka XXI wieku

Tureckie szachy czyli geopolityka XXI wieku

Przemyślane działania tureckiego rządu przynoszą oczekiwane skutki, Ankara doskonale wykorzystuje zaistniałe okoliczności do realizacji swych politycznych celów na arenie międzynarodowej, przez co Turcja staje się coraz ważniejszym graczem światowej rozgrywki

READ MORE
Analiza porównawcza mediów rosyjskich, polskich oraz ukraińskich pod kątem sposobu komentowania wojny na wschodzie Ukrainy

Analiza porównawcza mediów rosyjskich, polskich oraz ukraińskich pod kątem sposobu komentowania wojny na wschodzie Ukrainy

Wstęp Ostatnie wydarzenia na Ukrainie stały się początkiem zmian tego państwa. „Rewolucja godności” udowodniła, że naród ukraiński ma silną tożsamość, a państwo ukraińskie jest na drodze do zmian w kierunku

READ MORE
Zmiana stosunków niemiecko-rosyjskich w świetle wydarzeń na Ukrainie 2013 – 2015

Zmiana stosunków niemiecko-rosyjskich w świetle wydarzeń na Ukrainie 2013 – 2015

Wydarzenia na Ukrainie w latach 2013 – 2015 stały się jednym z najcięższych okresów w historii tego państwa. Rewolucja godności, aneksja Krymu i nadal trwająca wojna w Donbasie, stały się

READ MORE
Kryzys w Europie czyli zimnowojenny poker

Kryzys w Europie czyli zimnowojenny poker

Obecnie jesteśmy świadkami największego kryzysu tzw. okresu pozimnowojennego. Kryzysu światowego przez wielkie K, mamy do czynienia z geopolityczną walką wpływów, odradzaniem się mocarstwowych zapędów, falami uchodźców, wielką wędrówką ludów na

READ MORE