Interes narodowy – problem z definicją

Interes narodowy – problem z definicją

STY 05, 2016
2410 VIEWS
Interes narodowy – problem z definicją

Dyskusja na temat właściwego podejścia do zawartych w Białej Księdze założeń wynikających z interesu narodowego niewątpliwie prowokuje do głębszego zbadania samych definicji pojęć interesu narodowego i racji stanu. Pomimo częstego porównywania narodu i państwa, już z samego etymologicznego podejścia brak tożsamości wprowadza demarkację pomiędzy racją stanu a interesem narodowym. Mnogość zbioru definicji i określeń istniejących w literaturze, a jednocześnie ich częsta, wzajemna niespójność wymaga bardziej szczegółowego spojrzenia.

Mimo, że samo pojęcie racja stanu jest pojęciem stosunkowo nowym o tyle zakorzeniona w podświadomości potrzeba jej posiadania datuje się już od początku istnienia cywilizacji a dziś dalej możemy odnaleźć postawy atawistyczne z tą różnicą, że jednoznacznie zdefiniowane. Sama w sobie wewnętrzna potrzeba sprecyzowania wartości nadrzędnych w celu zapewnienia przetrwania określonej wspólnoty (późniejszych państw) ma źródła w początkach budowania ładu politycznego na świecie. Ewolucję terminu opisuje A. Rzegocki. Według niego racja stanu ewoluowała z potrzeby konsolidacji narodów w XVI w. poprzez paradygmat polityki zewnętrznej aż do funkcji przywracania do życia podmiotowości narodów bezpaństwowych w XIX w. Jak już zostało wspomniane wcześniej, sama potrzeba posiadania racji stanu a zarazem pierwsze próby jej określenia podjęte zostały przez N. Machiavellego. W słynnych Rozważaniach… za nadrzędne Machiavelli stawia obowiązek obrony ojczyzny przy czym zastrzega, że nie wolno kierować się tym co słuszne lub niesłuszne, litościwe czy okrutne. Najważniejsze to zapewnić ojczyźnie przetrwanie i uratować jej wolność. To plemienne podejście skoncentrowane na bezpieczeństwie wspólnoty kontrastuje z kolejnym XVI wiecznym politologiem i historykiem, Giovanni Botero. W swojej pracy Della Ragione di Stato z 1589 roku autor wskazuje rację stanu jako zastosowanie koniecznych środków do wprowadzenia i rozszerzenia panowania nad narodami.

Powyższe spojrzenie na problem kształtowania pojęcia racji stanu wskazuje pierwotną potrzebę stworzenia katalogu wartości danego społeczeństwa, które to wartości będą służyły za podstawę dla przetrwania państwa. Pogląd taki podziela między innymi Z.J. Pietraś, który określa rację stanu jako powody istnienia państwa. Powyższa konstatacja prowadzi do fundamentalnego wniosku: racja stanu stanowi funkcję bezpieczeństwa, niepodległości, suwerenności i integralności terytorialnej. Zasadniczo identyczne wartości określone zostały w Konstytucji RP gdzie cechami charakterystycznymi dla racji stanu są: suwerenność państwa, jego niepodległość, ochrona bezpieczeństwa, nienaruszalności granic oraz możliwość rozwoju. Z. Rykiel prowadzi dalsze rozważania dochodząc do wniosku, że nie należy mylić racji stanu z interesem narodowym a jako podstawę tego twierdzenia podaje z pozoru homonimiczne, a w istocie różne definicje pojęć państwa i narodu.

Czy istnieje zatem jedna ustalona definicja racji stanu?

Według Słownika PWN racja stanu to zasada kierowania się interesem państwa, nadrzędna wobec wszystkich innych zasad i celów.

Jednocześnie winna być niezależna od ewentualnego przekroczenia praw moralnych indywidualnych osób, wpisywać się w język politycznego realizmu. Ta nadrzędność nad interesami poszczególnych osób prowadzi do wniosku, że racja stanu znajduje się w drabinie pojęciowej wyżej niż interes narodowy. Przedłożenie interesu państwa nad interes obywateli jest zasadnicze zatem dla istnienia racji stanu. Istnieje wszakże grupa politologów, którzy twierdzą wręcz, że nie istnieje pojęcie interesu narodowego. Jak zatem wynika z powyższego samo istnienie koherentnej wspólnoty o zbieżnym interesie jest wystarczające dla skompletowania definicji racji stanu i nie zachodzi potrzeba wprowadzać kolejnych pojęć, w tym pojęcia interesu narodowego.

Z powyższym podejściem jednakże, nie sposób się zgodzić, mając na uwadze mnogość poglądów politycznych w obrębie jednego państwa. Sam zaś wachlarz poglądów prowadzi w nieunikniony sposób do wyodrębnienia się spektrum różnych interesów w różnych dziedzinach funkcjonowania państwa. Na taki stan wskazuje W. Kitler według którego kategoria interesu narodowego wiąże się ze sferą polityczną. Fakt ten prowadzi do braku autonomiczności interesu narodowego przy jednoczesnej zależności od ośrodka podejmującego decyzje, co samo w sobie nie jest tożsame z racją stanu i prowadzi do demarkacji tych dwóch pojęć. Nie da się nie zauważyć, że interes czy raczej interesy narodowe są to subiektywne odczucia osób będących reprezentantami suwerena w państwie, nie zawsze spójne z ideologią narodu a reprezentatywne jedynie dla danego podzbioru w narodzie. Podmiot je wyrażający ma legitymację pochodzącą z jego wyboru na funkcję decydenta politycznego, niemniej nie jest to władza absolutna. W rezultacie interes narodowy to nic innego jak cele i ambicje państwa w dziedzinach zazwyczaj reprezentatywnych dla elementów władzy państwowej takich jak: ekonomia, bezpieczeństwo czy dyplomacja.

Czy można zatem postawić tezę, że interes narodowy jest pewną składową racji stanu? Jak się okazuje zbiór wartości dla jednej i drugiej formy interesów  jest co do natury inny i reprezentuje inny nurt filozoficzny lub raczej szkołę polityczną. Możemy zatem przyjąć do dalszej analizy pojęcie interesu narodowego jako podstawę planowania i realizacji bieżącej polityki państwa także w dziedzinie bezpieczeństwa. Założyć można jednocześnie, że niejako idealistycznie – abstrakcyjny charakter racji stanu nie wymaga zintegrowanego systemu komunikacji strategicznej. O roli komunikacji strategicznej w systemie bezpieczeństwa państwa już niedługo.

Łukasz Boguszewski

Łukasz Boguszewski

Absolwent Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie i Naval War College w Newport, USA. Aktualnie doktorant Akademii Obrony Narodowej na Wydziale Bezpieczeństwa Narodowego. Interesuje się komunikacją strategiczną i jej implementacją na poziomie narodowym.

PODOBNE ARTYKUŁY

Realpolitik Rzeczypospolitej

Realpolitik Rzeczypospolitej

W pierwszych wersach tego eseju chcę zaznaczyć, że wszystkie zawarte w nim przewidywania odnoszące się do Realpolitik Rzeczypospolitej mogą pojawić się, jeśli Ameryka i Europa przestaną ignorować logikę anarchii międzynarodowej

READ MORE
Jakie interesy ma Polska?

Jakie interesy ma Polska?

Nadrzędny cel strategii zagranicznej Polski to zapewnienie pokoju i dobrobytu narodowi polskiemu. W osiągnięciu tego celu, za sprawę najwyższej wagi, Polska zawsze uważała obronę swojego terytorium. W ostatnich dekadach, po

READ MORE
Gazociąg OPAL a sprawa polska

Gazociąg OPAL a sprawa polska

Pod koniec roku 2016 Polska wnioskowała do Trybunału Sprawiedliwości UE o zawieszenie wykonania kontrowersyjnej decyzji Komisji Europejskiej, która będąc korzystną dla rosyjskiego koncernu Gazprom, stanowiła zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego Europy

READ MORE
Refleksje po 53. Konferencji Bezpieczeństwa w Monachium

Refleksje po 53. Konferencji Bezpieczeństwa w Monachium

Transatlantyckie partnerstwo między Stanami Zjednoczonymi, a Europą przez przeszło 50 lat stanowiło podstawę dla wielkiej strategii USA, czyli zamorskiego równoważenia (więcej o tej strategii: Artur Brzeskot – Jaka strategia może odrodzić

READ MORE
Antidotum na intelektualną truciznę

Antidotum na intelektualną truciznę Popular

Cywilizacja europejska stoi w obliczu konfrontacji z zupełnie nowym zagrożeniem. Na chwile obecną, przegrywa tę konfrontację przede wszystkim na kluczowej płaszczyźnie – intelektualnej. Wyraźnie widoczny jest brak instrumentów skutecznej reakcji

READ MORE
Kultura relacji – II Międzynarodowa Konferencja Naukowa

Kultura relacji – II Międzynarodowa Konferencja Naukowa

W dniach 22-24.02.2017 w gościnnych progach Pałacu i Folwarku Galiny odbędzie się: II Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Kultura Pokoju”. Hasło przewodnie tegorocznej konferencji to: „KULTURA RELACJI”. Celem konferencji jest rzeczowa wymiana

READ MORE
Jaka strategia może odrodzić wielkość USA i Polski?

Jaka strategia może odrodzić wielkość USA i Polski?

Po raz pierwszy w najnowszej historii politycznej Stanów Zjednoczonych duża liczba Amerykanów otwarcie zaczęła kwestionować wielką strategię ich kraju. W kwietniu 2016 r. według sondażu Pew 57% obywateli USA wyraziło

READ MORE
Dlaczego przegrana Clinton jest dobrą nowiną dla Polski?

Dlaczego przegrana Clinton jest dobrą nowiną dla Polski?

W Polsce większość publicystów, a nawet niektórzy amerykaniści, kiedy próbowali znaleźć argument przeciwko Hillary Clinton wymieniali przede wszystkim reset między USA i Rosją. W ich mniemaniu był on szkodliwy dla

READ MORE
Waszyngton vs Moskwa: możliwy zwrot o 180 stopni?

Waszyngton vs Moskwa: możliwy zwrot o 180 stopni?

Sondaże przedwyborcze w Stanach Zjednoczonych pokazują, iż kandydat partii republikańskiej Donald Trump ma duże poparcie wśród społeczeństwa amerykańskiego. Mimo ostatnio przegranych debat zajmuje on czołowe miejsce w rankingach politycznych i

READ MORE
Sprawa śmigłowców dla Polski politycznym balonem

Sprawa śmigłowców dla Polski politycznym balonem Popular

Polska scena polityczna a za nią świat mediów żyje niezrealizowanym kontraktem na francuskie śmigłowce Caracal dla polskiej armii. Niestety wszystkie strony – tak naprawdę politycznego i emocjonalnego – konfliktu żyją

READ MORE
Dlaczego broń atomowa nie zwiększy bezpieczeństwa Polski?

Dlaczego broń atomowa nie zwiększy bezpieczeństwa Polski?

Pod koniec 2015 r. medialne poruszenie w kraju wyzwoliły słowa podsekretarza stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej Tomasza Szatkowskiego o ewentualnej możliwości przekazania Polsce broni atomowej przez USA. Z powodu informacyjnego

READ MORE
Suwerenność przemysłowa

Suwerenność przemysłowa

Streszczenie dla niecierpliwych: NIE CZARUJMY SIĘ! Inspektorat Uzbrojenia jest sformowaną przez Ministra Obrony Narodowej jednostką organizacyjną odpowiedzialną za pozyskiwanie uzbrojenia i sprzętu wojskowego na potrzeby Sił Zbrojnych RP. Obecne kierownictwo

READ MORE
Czy Wojsko Polskie budzi grozę?

Czy Wojsko Polskie budzi grozę? Popular

Chcę postawić zdecydowaną i prawdziwą tezę, że Siły Zbrojne RP są bez porównania i bezwzględnie najlepsze w subregionie Europy Środkowo-Wschodniej. Oczywiście, Wojsko Polskie ma wiele słabości na różnych obszarach: od

READ MORE
Turecki EXIT z NATO?

Turecki EXIT z NATO? Popular

Ostatnie relacje Turcji z Rosją a także z USA, a tym samym z NATO, uległy zmianie o 180 stopni. Aby bardziej przybliżyć okoliczności w jakich doszło do zmian, należy przeanalizować

READ MORE
Cele pokazu siły Putina

Cele pokazu siły Putina Popular

Władze i społeczeństwa państw strefy euroatlantyckiej z niepokojem patrzą na aktualną działalność prezydenta Rosji Władimira Putina. Czy faktycznie należy się obawiać rosyjskich manewrów? Jakie cele przyświecają rosyjskiemu przywódcy? Jak pokazuje

READ MORE