Rafy i meandry „Wisły”

Rafy i meandry „Wisły”

LUT 17, 2015
1224 VIEWS
Rafy i meandry „Wisły”

ASTER-SAMPT-15_largertn13_patriot_07

Ministerstwo Obrony Narodowej podjęło intensywny dialog z dziennikarzami o czekających Polskę rozstrzygnięciach zbrojeniowych, w tym strategicznego znaczenia systemie obrony powietrznej i antyrakietowej „Wisła”. Doceniając ten fakt, trudno uznać by dzisiejsze spotkanie wiceministra Mroczka i generała Szczepaniaka z mediami potwierdziło, że wszystko jest w porządku. Przeciwnie, dało wrażenie chaosu w najistotniejszych programach zbrojeń.

Na wstępie: to świetnie, że min. Czesław Mroczek i zajmujący się jego kontaktami z prasą ppłk Szczepan Głuszczak zaprosili na spotkanie wybraną grupę dziennikarzy zajmujących się obronnością. Takie spotkania dają okazję do spokojnej, merytorycznej rozmowy w gronie osób zorientowanych, bez presji na „polityczne” pytania i odpowiedzi. Chwała MON za to! Tym bardziej, że zyskaliśmy (było nas chyba 12 osób) luźną obietnicę cyklicznych takich spotkań, szkoda że na razie co kwartał. Pytanie ile tych kwartałów zostało do wyborów i zmiany rządu?

Po drugie, w części tematów minister miał do przekazania istotne, newsowe oświadczenia, jak to dotyczące zbliżającej się decyzji o zakupie uzbrojonych dronów UCAV MALE w programach „Gryf” i „Zefir” a także tę o rychłym (marzec) wyborze najlepszej/ych ze zgłoszonych w grudniu 2014 ofert na „duży” przetarg śmigłowcowy, jak wiadomo bez nazwy. Analizę detali zostawiam na później i zostawiam ją bardziej wyspecjalizowanym kolegom, a było ich wielu więc stosowne teksty wkrótce się ukażą.

Chciałbym skupić się na najważniejszym przetargu obronnym tej dekady, być może całego XXV-lecia: obronie przeciwlotniczej i przeciwrakietowej średniego zasięgu, znanej pod kryptonimem „Wisła”. Najważniejszym, bo wypełniającym najistotniejszą lukę w polskim potencjale obronnym, odpowiadającym na najgroźniejsze z zagrożeń (nalot lub bombardowanie pociskami manewrującymi lub balistycznymi), najdroższym (wydatek min.16 – max. 40 mld PLN, zależnie od tego co i jak liczyć), dającym Polsce miejsce w elitarnym klubie krajów zdolnych do obrony antyrakietowej w ramach NATO.

Pytania o „Wisłę”, po decyzji IU z 30. czerwca 2014, odrzucającej oferty Izraela i wielonarodowego konsorcjum MEADS, a pozostawiającej w grze ofertę Raytheona z systemem Patriot (zmodernizowanym) oraz Eurosam z SAMP/T, tylko się mnożą. Sama decyzja nie została do dziś porządnie przedyskutowana, a przytoczone w jej uzasadnieniu kryteria „operacyjności” i „używania w armiach NATO” budzą wiele kontrowersji, głównie jako ograniczające polski wybór do systemów sprzed lat, bo tylko takie są obecnie używane. Część ekspertów mówi wręcz o zwrocie o 180 stopni w polityce MON, z zapowiedzi budowy jak najnowocześniejszego systemu przyszłości z jak największym udziałem krajowego przemysłu i ośrodków naukowo-badawczych, do zakupu gotowego produktu „z półki”, w którym cała technologia jest już opracowana a podział produkcji przemysłowej od dawna ustalony. Tak ostra ocena nie jest być może rzetelna, bo MON zapewnia o nacisku na oferentów w sprawie istotnego wkładu polskiego przemysłu i transferu technologii oraz o takich wymogach, które samych oferentów zmuszają do „upgrade’u” swoich systemów. Tu jednak zaczynają się schody, a raczej meandry i rafy, bo chodzi wszak o rzekę – Wisłę.

Kwestia pierwsza, terminów. Po decyzji z 30. czerwca 2014 w formalnej komunikacji MON z oferentami zapadła cisza, nazwana też nieco ironicznie, „strategiczną pauzą”. Nie oznacza to, że nie ma rozmów. Ale formalnie, każde postępowanie przetargowe czy quasi-przetargowe, jak w tym wypadku, polega na obiegu dokumentów. Minęła pierwsza połowa pierwszego kwartału 2015 a oferenci nie dostali wezwań do złożenia ostatecznych ofert. To stawia pod znakiem zapytania możliwość zakończenia postępowania w bieżącym roku, mimo powtarzanych przez przedstawicieli MON zapewnień, że „wybór dostawcy systemu nastąpi jeszcze w tym roku”. Takie zapewnienie rzecz jasna padło i dziś z ust ministra Mroczka, który jednak wstrzymał się przed podaniem bardziej konkretnych terminów. „O terminach nie będę mówił” – uciął jedno z najważniejszych pytań. Dodam tylko, że w komunikatach potencjalnych oferentów terminy grają kluczową rolę, bo każdy z nich twierdzi, że „jeśli” rozstrzygnięcie zapadnie w 2015, to wtedy w 2018/19 Polska otrzyma dwie baterie systemów obecnie dostępnych a w 2022 tyle ile chce w konfiguracji takiej jaką chce. Jeśli…

Kalendarz wyborczy nie sprzyja stanowczym i kontrowersyjnym decyzjom. W ostatnich tygodniach po stronie sejmowej opozycji daje się zauważyć zwiększone zainteresowanie programem „Wisła”, omawianym i na Komisji Obrony Narodowej i w Zespole ds. Wojska Polskiego i przez parlamentarzystów w wystąpieniach medialnych. Bodaj najważniejszym dotąd takim głosem był artykuł posła niezrzeszonego L.Dorna w „Rzeczpospolitej” pt. Program Wisła w starorzeczu, zwracający m.in. uwagę na likwidację amerykańsko-amerykańskiej konkurencji w polskim przetargu, szkodliwą wg. autora. „Nie będziemy zawieszać pracy MON na wybory” – odpowiedział dziś hasłowo min.Mroczek i to należy docenić, o ile tylko nie potwierdzą się pogłoski o tym, że sam polityczny nadzorca systemu zamówień obronnych widzi już się poza resortem i nawet o tym opowiada…

Kwestia druga, zdolności oferowanych systemów. Bodaj po raz pierwszy przedstawiciel MON w osobie płka Romualda Maksymiuka z Inspektoratu Uzbrojenia, głównego analityka ds obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej, przyznało że w dniu 30. czerwca 2014 wybrało systemy nie spełniające polskich wymagań. Płk Maksymiuk powiedział, co nie było tajemnicą dla ekspertów, że „zestaw Patriot nie spełnia wymagań dotyczących radaru dookólnego, a SAMP/T nie zapewnia zwalczania rakiet balistycznych„, od razu jednak dodał, że obaj potencjalni dostawcy w toku dialogu technicznego zapewnili MON, że te wymagania MOGĄ być spełnione. Nie wiem czy słowo MOGĄ, jest tak istotne jak mi się wydaje, ale podkreślam je, by oddać wrażenie jakie powstało na spotkaniu. W sukurs nieco speszonemu pułkownikowi pospieszył generał Sławomir Szczepaniak, który podniesionym głosem – a może tylko mi się tak wydawało – wykrzyczał, że „w roku 2022 jeden i drugi (dostawca) ma dostarczyć radar 360 stopniowy, zdolność hit-to-kill i sieciocentryczność”. Rok 2022 to wg obecnego PMT termin pozyskania 6-8 baterii systemu „Wisła”. Co ciekawe, gen.Szczepaniak chyba po raz pierwszy publicznie mówi o zdolności kinetycznego zwalczania głowic w przypadku nowego pocisku Aster-30 Block 1NT (pocisk będzie miał taką samą głowicę z materiałem wybuchowym i zapalnikiem zbliżeniowym co „zwykła” Aster-30 Block 1). Zastrzeżenie 1: potencjalny dostawca SAMP/T wyraził zaskoczenie deklaracją MON i przytoczył wyniki testów mające potwierdzać bezpośrednie trafienia pocisków Aster-30 Block 1 w zwalczane rakiety, mimo że nie są to technicznie pociski kinetyczne. 

Zgłaszane pytania o to kto ma sfinansować nowy radar Patriota (firma obiecała Polsce nowoczesny radar 360 stopni, obecny widzi cele w promieniu 120 stopni) w obliczu obcinania funduszy przez amerykański Kongres a także czy gwarancje dotyczące spełnienia polskich wymagań mają charakter rządowy czy kontraktowy, pozostały de facto bez odpowiedzi. Na tym tle groteskowo zabrzmiała – wyraźna i wygłoszona bez pytania o to – deklaracja ministra Mroczka, że „system MEADS odrzucono dlatego, że nie jest ukończony i operacyjny” – mimo że, jak potwierdza sam MON, wybrane systemy nie spełniają wymagań, za to są ukończone i operacyjne (choć w kontekście wymagań też nieukończone). Dodajmy, że MEADS to trójnarodowe przedsięwzięcie USA, Niemiec i Włoch, mające w założeniu zastąpić Patriota, zapewniające 360 stopniowy radar, sieciocentryczność, mobilność i najnowocześniejszy pocisk przechwytujący Lockheed Martin PAC-3 MSE, z którego integracją w Patriocie są kłopoty z uwagi na przestarzały radar, z tym że ukończone tylko w 85% po wycofaniu USA wskutek cięć budżetowych w 2011 roku. Zastrzeżenie 2: potencjalny dostawca Patriot pokazał niedawno prototyp ścianowych anten pomocniczych radaru 360 stopni, na którego budowę jak twierdzi ma zapewnione fundusze niezależnie od polskiej decyzji. 

Kwestia trzecia, offsetu. Dziś padło prawdziwe, choć niepokojące stwierdzenie: „im więcej offsetu, tym droższe pozyskanie systemów”. Może to oznaczać zakup „off the shelf” z marginalnymi korzyściami dla polskiego przemysłu. Obecność prezesa PGZ Wojciecha Dąbrowskiego na dzisiejszym spotkaniu miała podkreślić coś odwrotnego: jak największy udział PPO w przetargach i postępowaniach zamówieniowych. Jednak po sesji z ministrem i generałami, prezes już unikał odpowiedzi na pytania o system „Wisła” i jego relację z systemem OPL niższej warstwy „Narew”, którego głównym wykonawcą ma być polski przemysł. Oby było to moje mylne wrażenie, ale je mam: „Wisła” może nie przynieść PPO postępu technologicznego ani rzeczywistych korzyści handlowych, a „Narew” – jeśli będzie tak związana z Wisłą jak by nakazywała zależność geograficzna – może być konsekwencją wyboru głównego. Konfiguracje rysują się same, może i tu będzie okazja je opisać.

Konkluzja na tym etapie jawi się taka: Polska wybrała nadzieję – na to że dostawcy spełnią jej wymogi, że zagwarantują to nie tylko firmy ale i rządy, że dostawcy sami powierzą polskiemu przemysłowi uczciwy udział w ich biznesie i wreszcie, że wszystko dokona się w terminie. Ale może to najlepszy wybór z możliwych, bo jak wiadomo, nadzieja umiera ostatnia.

Marek Świerczyński
Analityk i dziennikarz. Specjalizacje: zbrojeniówka, obronność i bezpieczeństwo
  • srbm

    Zastanawiam się czy nie lepiej byłoby odłożyć Wisłę na później- do czasu aż oferenci będą już mieli docelowe rozwiązania a na razie zająć się Narwią. Dziś jest to trochę kot w worku.

    • mswierczynski

      ma Pan (?) rację, pośpiech w takich systemach nie jest wskazany; a strach/panika/zagrożenie jest najgorszym doradcą. vide Turcja, która w czasie pozyskiwania przyszłościowego systemu OPL znalazła się w sytuacji zagrożenia – nie przyspieszyła jednak przetargu, wręcz przeciwnie, a poprosiła o pomoc NATO, którą otrzymała. Dlaczego Polska z tej ścieżki nie korzysta, pozostaje to dla mnie największą zagadką tego obszaru obronności…

      • Ha, znakomita uwaga, dodatkowo w aspekcie naszej Marynarki Wojennej…

      • srbm

        Myślę,że rolę odgrywa tutaj polityka a konkretnie BBN. Padły po wielokroć twierdzenia o konieczności zakupu systemów antyrakietowych. Trudno teraz powiedzieć „zaczekamy jeszcze z pięć lat a na razie zajmiemy się zwykłą OPL”.

        • Przemysław Kowalczuk

          I tu jest jeden z elementów przekrętu. Bo nawet kupując wszystko za granicą i opierając się na dzisiejszych, mocno przestarzałych zestawach BĘDZIEMY czekać min. 3 lata na ROZPOCZĘCIE dostaw. Tego sprzętu nie ma „luzem” w jakiś mitycznych magazynach. Trzeba przygotować linie produkcyjne i zorganizaować od nowa cały cykl życia. Nooo, chyba, że mówimy o wycofywawych po cichu „używkach” z jakiejś egzotycznej armii. Ale to jest już, jak napisałem czysty przekręt.

          • srbm

            Zamysł MON jest taki aby do czasu przekazania naszej armii gotowego wyrobu w docelowej konfiguracji zwycięzca wypożyczył sprzęt istniejący w takiej postaci w jakiej używany jest obecnie. Nie jestem pewny ale chyba Francuzi zadeklarowali już,że są gotowi spełnić ten warunek.

          • Przemysław Kowalczuk

            Tzw. „pomostówka” to pomysł, który powstał grubo po rekomendacji dla „Wisły”. Mowa jest oczywiście tylko o 1-2 bateriach. Strona francuska głośno potwierdziła do tego gotowość. Z kolei administracja Obamy powiedziała wyraźnie NIE (19 maja 2014, przyklepanie przez Prezydenta 19 grudnia 2014). Mam obawę, ze inicjatywa upadnie: bo albo przepchnie się kolanem amerykańskie albo nie będzie niczego. Nie widzę w tych działaniach nawet śladu dbania o bezpieczeństwo państwa czy zamysłu przysłużenia się interesowi Polski.

  • Przemysław Kowalczuk

    Powtórzę to, co napisałem już na Twitterze bo zaczynamy mieć do czynienia z jakimś „drukowaniem rzeczywistości”.

    • srbm

      Widać oczywistą niespójność- z jednej strony MON odrzuca takie oferty jak ta o której wspomniałeś, motywując to obawą przed ryzykiem a z drugiej kwalifikuje do dalszego postępowania dwóch producentów, którzy na razie nie mają docelowych systemów.

  • Jedna rzecz cieszy – mundurowi (nie tylko MON) zrozumieli, że dialog z mediami i ekspertami jest dla nich a nie przeciwko nim. Służy to także transparentności

  • mswierczynski

    po pokonaniu problemów technologicznych odpowiadam, o OPL min.Mroczek też mówił, znane kwestie, tzn. to że jego zdaniem niecelowe było wiązanie kluczowych zakładów PPO tej branży (radarowo-rakietowych) z jednym tylko oferentem – MBDA/Thales – bo co by było gdyby wygrał ten inny, na co kiedyś jeszcze się zanosiło, z tym że powstanie PGZ i konsolidacja zmieniły istotnie realia

    • Przemysław Kowalczuk

      Pan minister zapomniał (?), że prezesi PPO nie mogą działać na szkodę swoich spółek. Nie wiązanie się oznaczało wypadnięcie z całokształtu „Wisły”. Związanie się z kimś, kto oferuje wyraźnie mniej także nie wchodziło w rachubę.

PODOBNE ARTYKUŁY

Realpolitik Rzeczypospolitej

Realpolitik Rzeczypospolitej

W pierwszych wersach tego eseju chcę zaznaczyć, że wszystkie zawarte w nim przewidywania odnoszące się do Realpolitik Rzeczypospolitej mogą pojawić się, jeśli Ameryka i Europa przestaną ignorować logikę anarchii międzynarodowej

READ MORE
Jakie interesy ma Polska?

Jakie interesy ma Polska?

Nadrzędny cel strategii zagranicznej Polski to zapewnienie pokoju i dobrobytu narodowi polskiemu. W osiągnięciu tego celu, za sprawę najwyższej wagi, Polska zawsze uważała obronę swojego terytorium. W ostatnich dekadach, po

READ MORE
Gazociąg OPAL a sprawa polska

Gazociąg OPAL a sprawa polska

Pod koniec roku 2016 Polska wnioskowała do Trybunału Sprawiedliwości UE o zawieszenie wykonania kontrowersyjnej decyzji Komisji Europejskiej, która będąc korzystną dla rosyjskiego koncernu Gazprom, stanowiła zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego Europy

READ MORE
Refleksje po 53. Konferencji Bezpieczeństwa w Monachium

Refleksje po 53. Konferencji Bezpieczeństwa w Monachium

Transatlantyckie partnerstwo między Stanami Zjednoczonymi, a Europą przez przeszło 50 lat stanowiło podstawę dla wielkiej strategii USA, czyli zamorskiego równoważenia (więcej o tej strategii: Artur Brzeskot – Jaka strategia może odrodzić

READ MORE
Antidotum na intelektualną truciznę

Antidotum na intelektualną truciznę Popular

Cywilizacja europejska stoi w obliczu konfrontacji z zupełnie nowym zagrożeniem. Na chwile obecną, przegrywa tę konfrontację przede wszystkim na kluczowej płaszczyźnie – intelektualnej. Wyraźnie widoczny jest brak instrumentów skutecznej reakcji

READ MORE
Kultura relacji – II Międzynarodowa Konferencja Naukowa

Kultura relacji – II Międzynarodowa Konferencja Naukowa

W dniach 22-24.02.2017 w gościnnych progach Pałacu i Folwarku Galiny odbędzie się: II Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Kultura Pokoju”. Hasło przewodnie tegorocznej konferencji to: „KULTURA RELACJI”. Celem konferencji jest rzeczowa wymiana

READ MORE
Jaka strategia może odrodzić wielkość USA i Polski?

Jaka strategia może odrodzić wielkość USA i Polski?

Po raz pierwszy w najnowszej historii politycznej Stanów Zjednoczonych duża liczba Amerykanów otwarcie zaczęła kwestionować wielką strategię ich kraju. W kwietniu 2016 r. według sondażu Pew 57% obywateli USA wyraziło

READ MORE
Dlaczego przegrana Clinton jest dobrą nowiną dla Polski?

Dlaczego przegrana Clinton jest dobrą nowiną dla Polski?

W Polsce większość publicystów, a nawet niektórzy amerykaniści, kiedy próbowali znaleźć argument przeciwko Hillary Clinton wymieniali przede wszystkim reset między USA i Rosją. W ich mniemaniu był on szkodliwy dla

READ MORE
Waszyngton vs Moskwa: możliwy zwrot o 180 stopni?

Waszyngton vs Moskwa: możliwy zwrot o 180 stopni?

Sondaże przedwyborcze w Stanach Zjednoczonych pokazują, iż kandydat partii republikańskiej Donald Trump ma duże poparcie wśród społeczeństwa amerykańskiego. Mimo ostatnio przegranych debat zajmuje on czołowe miejsce w rankingach politycznych i

READ MORE
Sprawa śmigłowców dla Polski politycznym balonem

Sprawa śmigłowców dla Polski politycznym balonem Popular

Polska scena polityczna a za nią świat mediów żyje niezrealizowanym kontraktem na francuskie śmigłowce Caracal dla polskiej armii. Niestety wszystkie strony – tak naprawdę politycznego i emocjonalnego – konfliktu żyją

READ MORE
Dlaczego broń atomowa nie zwiększy bezpieczeństwa Polski?

Dlaczego broń atomowa nie zwiększy bezpieczeństwa Polski?

Pod koniec 2015 r. medialne poruszenie w kraju wyzwoliły słowa podsekretarza stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej Tomasza Szatkowskiego o ewentualnej możliwości przekazania Polsce broni atomowej przez USA. Z powodu informacyjnego

READ MORE
Suwerenność przemysłowa

Suwerenność przemysłowa

Streszczenie dla niecierpliwych: NIE CZARUJMY SIĘ! Inspektorat Uzbrojenia jest sformowaną przez Ministra Obrony Narodowej jednostką organizacyjną odpowiedzialną za pozyskiwanie uzbrojenia i sprzętu wojskowego na potrzeby Sił Zbrojnych RP. Obecne kierownictwo

READ MORE
Czy Wojsko Polskie budzi grozę?

Czy Wojsko Polskie budzi grozę? Popular

Chcę postawić zdecydowaną i prawdziwą tezę, że Siły Zbrojne RP są bez porównania i bezwzględnie najlepsze w subregionie Europy Środkowo-Wschodniej. Oczywiście, Wojsko Polskie ma wiele słabości na różnych obszarach: od

READ MORE
Turecki EXIT z NATO?

Turecki EXIT z NATO? Popular

Ostatnie relacje Turcji z Rosją a także z USA, a tym samym z NATO, uległy zmianie o 180 stopni. Aby bardziej przybliżyć okoliczności w jakich doszło do zmian, należy przeanalizować

READ MORE
Cele pokazu siły Putina

Cele pokazu siły Putina Popular

Władze i społeczeństwa państw strefy euroatlantyckiej z niepokojem patrzą na aktualną działalność prezydenta Rosji Władimira Putina. Czy faktycznie należy się obawiać rosyjskich manewrów? Jakie cele przyświecają rosyjskiemu przywódcy? Jak pokazuje

READ MORE