Z biblioteczki Artura D. #6: „Szpieg, który wiedział za mało”

Z biblioteczki Artura D. #6: „Szpieg, który wiedział za mało”

LIP 20, 2015
1222 VIEWS
Z biblioteczki Artura D. #6: „Szpieg, który wiedział za mało”

Po dobrze ponad półrocznej przerwie wracam do kontynuowania cyklu czytelniczego „Z biblioteczki Artura D.„. Dla niezorientowanych, opisuję w nim książki z własnej biblioteczki, po które w mojej opinii, z różnych przyczyn warto sięgnąć, najlepiej kupić, ewentualnie udać się do biblioteki. Ostatnim razem była to recenzja książki „Zbrodnia niedoskonała” (#5) pióra duetu Bonda – Lach o polskich zagadkach kryminalnych, rozwiązywanych przez policyjnego profilera.

I tym razem sięgam po pozycję polskiego duetu, tym razem jednak tematyka jest wojskowo – szpiegowska. Jak mało kiedy zakupiłem w Internecie książkę w pakiecie, bez wcześniejszego zapoznania się z nią w księgarni. Okazuje się, że moja metoda internetowych zakupów, poza aspektami finansowymi ma także inne swoje zalety, ale o tym później.

Przed Państwem tegoroczna premiera na polskim rynku wydawniczym: Szpieg, który wiedział za mało. Tajemnice kontrwywiadu PRL. Autorami książki są Jarosław Burchardt oraz Piotr Świątkowski.

szpieg

Muszę zaznaczyć, że książka jest ładnie wydana, wizualnie przypomina wydawnictwa na temat akcji NavySEALs. Logotyp CIA na przedniej okładce może wręcz mylić, że to nie jest książka o polskich realiach, gdyby nie ten mały napis w dolnym rogu „PRL”… Okładkowa cena to 34,90 zł, jednakże można książkę znaleźć w dyskoncie książkowym w cenie o 30% niższej. Na zakup bez wcześniejszego „dotykania” zdecydowałem się po lekturze tylnej, 4. strony okładki.

Wydawca w opisie zadaje pytanie czy sierżant sztabowy Zenon Celegrat to bohater czy zdrajca? Określano go mianem „wielkopolskiego Kuklińskiego”, z którym akurat równie wiele go łączy co dzieli. Wydawca pisze dalej, że autorzy przeprowadzili skrupulatne dziennikarskie śledztwo, porównuje znów Celegrata z Kuklińskim, że mieli odwagę działać przeciwko władzom PRL. Na koniec zaznacza, że książka to trzymająca w napięciu historia, odkrywająca inne nieznane jej karty.

Cóż, może nie z przykrością, ale muszę stwierdzić, że mam trochę odmienne zdanie od Wydawcy. Pytanie czy Celegrat to bohater czy zdrajca, jest dość jednoznaczne. Porównywanie go z Kuklińskim jest także na wyrost, bo jakiegokolwiek światopoglądu nie reprezentujemy, to przypadek tego ostatniego nie jest jednoznaczny i można mieć różne wątpliwości. Dla jednych to bohater, dla innych zdrajca, dla jeszcze innych i bohater i zdrajca. Celegrata dyskwalifikują i szufladkują pobudki działania. Tym samym „działania przeciwko władzom PRL” w obu przypadkach są jednak innego gatunku. Muszę też przyznać, że książka w napięciu nie trzyma, jest ciekawa, ale potrafiłem ją odłożyć, by zająć się chwilowo innymi sprawami. Osobiście nadałbym jej też inny tytuł. Ale po kolei…

OK, #czasnaksiążkę

Zdjęcie zamieszczone przez użytkownika Artur Dubiel (@arturdubiel)

 

Kim był Celegrat? Sierżant sztabowy Zenon Celegrat służył w 69. Pułku Artylerii Przeciwlotniczej w Lesznie. Przyłapany na szpiegostwie na rzecz CIA został skazany na 25 lat więzienia. Zwolniony na mocy amnestii w 1990 roku. 

 

Z książki dowiadujemy się wiele ciekawych i nieznanych, pobocznych wątków, np. że podczas pobytu w więzieniu Celegrat uderzył w sprzeczce Adama Michnika… 

 

Sierż. sztab. Celegrat od czerwca 1974 do marca 1975 roku służył jako radiotelegrafista polskiej delegacji w Międzynarodowej Komisji Kontroli i Nadzoru w Wietnamie (International Commission for Control and Supervision in Wietnam). Oczywiście do Wietnamu nie pojechał ze swojej jednostki a za pośrednictwem Jednostki Wojskowej 2000. To właśnie w Wietnamie doszło do jego werbunku i podjął współpracę z CIA. 

 

Sierż. sztab. Celegrat wpadł w Warszawie w trakcie przejmowania przesyłki z „wyposażeniem szpiegowskim”. Do werbunku doszło najprawdopodobniej na skutek szantażu, Celegrat nie prowadził się zbyt dobrze, nadużywał alkoholu oraz wdał się w romans z kobietą pracującą dla południowowietnamskiego wywiadu.

 

Jak zauważają autorzy dla większości żołnierzy wyjazd na misję do Wietnamu był odskocznią od polskich realiów, dobre zarobki w dolarach, kolorowe alkohole, kontakty międzynarodowe, swoboda bycia w iście amerykańskim stylu. Kończyło się podobnie, choroby weneryczne, problemy z alkoholem, współpraca z obcym wywiadem a także przypadki nieznanej jeszcze jednostki chorobowej Zespołu Stresu Pourazowego PTSD (zob. Amerykańskie reminiscencje). Na misje do ochrony kontrwywiadowczej jeździli oficerowie bez znajomości języków obcych…

 

Autorzy Jarosław Burchardt i Piotr Świątkowski wykonali kawał roboty, zagłębili się w akta IPN i dotarli do świadków. Książka Szpieg, który wiedział za mało. Tajemnice kontrwywiadu PRL obnaża realia w jakich funkcjonowało Ludowe Wojsko Polskie, żołnierze z poboru, Służba Bezpieczeństwa, WSW czy Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego czyli wojskowy wywiad. Pokazane są działania kontrwywiadu, dla którego zdrada i cała historia Celegrata okazała się paradoksalnie większą korzyścią niż dla samego CIA, które z Celegrata tak naprawdę miało niewiele. Co ciekawe, wg autorów, podczas pobytu w więzieniu Celegrat otrzymał informację od CIA, najprawdopodobniej współpracy nie zerwano a dokonano tzw. uśpienia Celegrata a także mimo jego rozwodu CIA pomogła jego byłej żonie finansowo w leczeniu ich syna. 

 

Książka jednak nie jest tylko o Celegracie, rzekłbym nawet, że w większości nie jest o nim! Po przeczytaniu 1/3 byłem lekko zdziwiony. Owszem poruszano ciekawe kwestie funkcjonowania CIA w Polsce, roli amerykańskiej ambasady w Warszawie, przekazywania przesyłek i łączności z agentami, wykorzystywania tradycyjnych odbiorników radiowych, działalności polskiego kontrwywiadu, w tym tworzenia masy dokumentów o żadnej wartości. Autorzy zaznajamiają nas także z trudną historią Indochin, Chin, Wietnamu, Japonii, Francji czy ZSRR. Omówione są także testy atomowe na własnych żołnierzach prowadzone przez ZSRR oraz geopolityczne zapasy mocarstw. Wszystko to oczywiście w związku z misją i działalnością Celegrata, ale dość luźnym związku i zbyt obszernie w stosunku do głównego wątku, jakim miała być właśnie szpiegowska działalność Celegrata. Znalazłem także kilka drobnych nieścisłości.

 

Podsumowując: mimo moich przedstawionych obiekcji, książka jest warta lektury, można poznać ciekawe wątki z historii i działalności polskich i zagranicznych służb, stosunków międzynarodowych oraz historii konfliktów zbrojnych. Myślę, że wystarczyłoby zmienić tytuł książki, ba, może nawet tylko zamienić podtytuł z tytułem… 

Tytuł: Szpieg, który wiedział za mało

Podtytuł: Tajemnice kontrwywiadu PRL

Autor: Jarosław Burchardt, Piotr Świątkowski

Wydawca: Wydawnictwo Poznańskie

Rok wydania: 2015

Stron: 296

Więcej książek opisywanych w cyklu „Z biblioteczki Artura D.” można znaleźć po kliknięciu w ilustrację poniżej:

Z biblioteczki Artura D.

Artur Dubiel
Wydawca Portalu Sztab.org, nauczyciel akademicki, ekspert European Institute for Strategic Studies

PODOBNE ARTYKUŁY

Z biblioteczki Artura D. #9: „Terroryzm w ujęciu analiz strategicznych”

Z biblioteczki Artura D. #9: „Terroryzm w ujęciu analiz strategicznych” Popular

W ramach cyklu „Z biblioteczki Artura D.” po raz kolejny pojawia się pozycja dotycząca terroryzmu i ponownie w ujęciu mocno naukowym. „Terroryzm w ujęciu analiz strategicznych” to dzieło czworga specjalistów (A. Nowakowska

READ MORE
Z biblioteczki Artura D. #8: „Terroryzm międzynarodowy”

Z biblioteczki Artura D. #8: „Terroryzm międzynarodowy”

Po raz kolejny wracamy z cyklem czytelniczym „Z biblioteczki Artura D.”. Tym razem zapowiadana już poprzednio, recenzja drugiego, uzupełnionego wydania „Terroryzmu międzynarodowego” prof. Tomasza R. Aleksandrowicza. Zwłoka ma swój mały

READ MORE
Z biblioteczki Artura D. #7: „Siedem dni z życia psa”

Z biblioteczki Artura D. #7: „Siedem dni z życia psa”

Po długiej, ponad rocznej przerwie, wracamy z cyklem czytelniczym „Z biblioteczki Artura D.”. Tradycyjnie plan był inny, pojawić się miała recenzja drugiego, uzupełnionego wydania „Terroryzmu międzynarodowego” prof. Tomasza Aleksandrowicza. Terroryzm i

READ MORE
Zapowiedź: Czas strachu Terroryzm – Europa – Polska

Zapowiedź: Czas strachu Terroryzm – Europa – Polska

11 września 2015 r. swoją premierę będzie miała książka autorstwa Artura Dmochowskiego „Czas strachu Terroryzm – Europa – Polska”. Książkowymi rozmówcami autora zostali: prof. nadzw. dr hab. Tomasz Aleksandrowicz, Jacek

READ MORE
Zrozumieć Pakistan. Radykalizacja, terroryzm i inne wyzwania

Zrozumieć Pakistan. Radykalizacja, terroryzm i inne wyzwania

Analiza geopolitycznego znaczenia Pakistanu, ze szczególnym uwzględnieniem niestabilnej sytuacji wewnętrznej w państwie i jego polityki zagranicznej, ukazująca Pakistan (państwo o potencjale nuklearnym) w kontekście regionalnym jako znaczący element ładu międzynarodowego

READ MORE
„Natychmiastowa akcja” – recenzja na 20-lecie

„Natychmiastowa akcja” – recenzja na 20-lecie

Przyznaję to na wstępie – nie będę w tym tekście obiektywny. Trudno zresztą zachować obiektywizm w przypadku recenzji książki, która w pewien sposób ukształtowała światopogląd autora owej recenzji. A „Natychmiastowa

READ MORE
Z biblioteczki Artura D. #5: Zbrodnia niedoskonała

Z biblioteczki Artura D. #5: Zbrodnia niedoskonała

Jak się okazuje, nie mam co planować jaką kolejną książkę opiszę w ramach cyklu Z biblioteczki Artura D. Myślałem o innych a w ręce wpadła mi bardzo ciekawa pozycja „Zbrodnia

READ MORE
Z biblioteczki Artura D. #4: „Spowiedź psa”

Z biblioteczki Artura D. #4: „Spowiedź psa”

Z lekkim opóźnieniem, spowodowanym tragicznymi wydarzeniami w Katowicach, przedstawiam kolejny wpis serii Z biblioteczki Artura D. Tym razem przyszła kolej na mieszankę literatury faktu, reportażu, sensacji i wywiadu rzeki. W

READ MORE
Z biblioteczki Artura D. #3: „Polskie służby specjalne”

Z biblioteczki Artura D. #3: „Polskie służby specjalne”

Plan na 3. odcinek „Z biblioteczki Artura D.” był zupełnie inny i zmierzał ku realizacji. Jednakże ostatnie wydarzenia tj. premiera filmu Patryka Vegi „Służby specjalne” oraz zatrzymanie rosyjskich agentów w

READ MORE
Z biblioteczki Artura D. #2: „Encyklopedia Wojskowa”

Z biblioteczki Artura D. #2: „Encyklopedia Wojskowa”

Po pierwszym wpisie z serii Z biblioteczki Artura D. #1: „Czterech„ przyszła pora na wydawnictwo typowo naukowe, encyklopedyczne. Chciałbym przedstawić pozycję z posiadania, której jestem bardzo zadowolony: „Encyklopedia Wojskowa”. „Encyklopedia

READ MORE
Z biblioteczki Artura D. #1: „Czterech”

Z biblioteczki Artura D. #1: „Czterech”

Tak jak pisałem wczoraj w zerowym wpisie cyklu „Z biblioteczki Artura D.”, nie sądziłem, że tak łatwo i tak szybko zdecyduję się, którą książkę wziąć na warsztat jako pierwszą. Aktualna

READ MORE
Z biblioteczki Artura D. #0: wstęp

Z biblioteczki Artura D. #0: wstęp

Jakiś czas temu zostałem niejako wywołany do tablicy na Twitterze. Chodziło o polecenie ciekawych książek w tematyce siły specjalne i służby specjalne. Poleciłem, wysłałem nawet jakieś zdjęcia, w odpowiedzi budująca

READ MORE
Niezrealizowane marzenie Ukrainy

Niezrealizowane marzenie Ukrainy

Po zakończeniu Rewolucji Godności, zmianie elity rządzącej, obaleniu reżimu Janukowicza i usunięciu prorosyjskich marionetek z najwyższych stanowisk państwowych, przeciętny obywatel oczekiwał zmian na lepsze. Każdy chciał, żeby nowa władza przeprowadziła

READ MORE
Falowość terroryzmu

Falowość terroryzmu

Terroryzm – zjawisko, które w ostatnich latach jest poruszane przez wielu specjalistów.  Jednak czy różnorodność definicji pomaga w zrozumieniu działań terrorystów? Analizując zjawisko terroryzmu należy odnieść się do tzw. „falowości

READ MORE
Gotowana żaba

Gotowana żaba

Powszechnie znana jest legenda o żabie, która wrzucona do wrzątku od razu z niego wyskakuje i uchodzi z życiem. Natomiast powoli podgrzewana w wodzie nie zauważa problemu, rozkoszuje się rosnącą

READ MORE
Muzeum tajne przez poufne: 1 marca Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych

Muzeum tajne przez poufne: 1 marca Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych

Mało kto wie o Izbie Pamięci Ofiar Terroru Komunistycznego mieszczącej się w podziemiach siedziby Służby Kontrwywiadu Wojskowego przy ul. Oczki 1. Ta trudna jak na muzeum lokalizacja jest przyczyną, że

READ MORE
Komputery i artyleria

Komputery i artyleria

Niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, że sprytny, wszystkoumiejący telefon komórkowy trafił do ich kieszeni za sprawą artylerii. Tak, artylerii – królowej pola walki skutecznie eliminującej oddalone o wiele

READ MORE
Współpraca austriacko-niemiecka po wojnie. Austria w cieniu RFN.

Współpraca austriacko-niemiecka po wojnie. Austria w cieniu RFN.

Od czasu, gdy Austria weszła do Unii Europejskiej w 1995 r., stosunki RFN i z „mniejszym bratem niemieckim” zaczęły się normalizować. Obecnie relacje bilateralne układają się wzorowo, a stopień sympatii

READ MORE
Kultura vs propaganda w państwach totalitarnych

Kultura vs propaganda w państwach totalitarnych

Opisanie zagadnienia tak rozległego jak kultura w państwach totalitarnych wiąże się z koniecznością zdefiniowania pojęcia jakim jest totalitaryzm. Totalitaryzm (od łac. totus cały) to dążenia państwa do zapewniania kontroli nad

READ MORE
Czy Stalin planował III wojnę światową?

Czy Stalin planował III wojnę światową? Popular

Stalin chciał wyruszyć na podbój Europy już w roku 1941, może w 1942. Hitler ubiegł go i jako pierwszy zaatakował ZSRR. Związek Sowiecki został zepchnięty do defensywy. Jednak ostatecznie to

READ MORE
Afganistan. Relacja Borowika

Afganistan. Relacja Borowika

Już 20 marca br. rusza przedsprzedaż drugiego, poprawionego wydania książki „Afganistan. Relacja Borowika”. Ten sfabularyzowany dokument autorstwa Władysława Zdanowicza oraz funkcjonariusza Biura Ochrony Rządu tworzącego pod pseudonimem Jan Jagoda, opowiada

READ MORE
Quis custodiet ipsos custodes?

Quis custodiet ipsos custodes?

Quis custodiet ipsos custodes? czyli słów kilka o służbach specjalnych starożytnych Rzymian Mars et Honos Jeszcze w V wieku p.n.e. nic nie zapowiadało przyszłej wielkości Rzymu. Dopiero około 300 roku

READ MORE
Kalendarium terroryzmu – LUTY

Kalendarium terroryzmu – LUTY

  Zbiór wybranych zdarzeń o charakterze terrorystycznym na całym świecie, mających miejsce w lutym. Uwaga: w wielu źródłach daty różnych wydarzeń różnią się o jeden dzień [bieżąca aktualizacja 1853 –

READ MORE
Próba technologizowania twórczości operacyjnej

Próba technologizowania twórczości operacyjnej

Poniższy tekst jest odniesieniem do bardzo ciekawego wątku, wprowadzonego przez Piotra Wrońskiego w artykule „Nowy projekt PiS w przygotowaniu”, który ukazał się na łamach Naszego Dziennika. Technologizowanie operacyjnej pracy twórczej (prowadzenie wywiadu agenturalnego)

READ MORE
Ślepiec w fabryce okularów

Ślepiec w fabryce okularów

Wprowadzenie do obiegu publicznego terminu „Wojna Hybrydowa” jest prawdopodobnie jednym z większych sukcesów „zewnętrznych” specjalistów od prowadzenia działań „nieregularnych”. Z technicznej strony – preparując specoperacje psychologiczne – najpierw opracowuje się

READ MORE
Dylematy bezpieczeństwa: prywatność

Dylematy bezpieczeństwa: prywatność

Jak bumerang powraca temat bezpieczeństwa danych użytkowników Internetu. Wycieki, handel metadanymi, ustawy inwigilacyjne to wątki, które tak zwykłych użytkowników Internetu, jak i internetowych aktywistów co jakiś czas elektryzują. Czy winne

READ MORE
Szósta kolumna czyli zagrożenia cyberbezpieczeństwa

Szósta kolumna czyli zagrożenia cyberbezpieczeństwa

„Stanęliśmy oko w oko z nieprzyjacielem i okazało się, że jesteśmy nim my sami” – Walt Kelly Określenie „piąta kolumna” pochodzi z czasów hiszpańskiej wojny domowej i oznacza dywersantów, sabotażystów,

READ MORE
Podsłuchy jako zagrożenie bezpieczeństwa państwa

Podsłuchy jako zagrożenie bezpieczeństwa państwa

Czy afery podsłuchowe mogą służyć pozytywnemu oczyszczeniu sceny politycznej? Czy podsłuchy, nawet pojedynczych polityków i biznesmenów mogą zagrozić bezpieczeństwu państwa? Jaka była i jest rola naszych służb, w tym służb specjalnych w tych wydarzeniach?

READ MORE
Niezdefiniowana przestrzeń konfrontacji

Niezdefiniowana przestrzeń konfrontacji

Klasyczna struktura prowadzenia operacji psychologicznych ma charakter dwubiegunowy, symultaniczny. Zarówno ofensywny (zewnętrzny oraz wewnętrzny) jak i defensywny (zewnętrzny oraz wewnętrzny) kierunek operacji ma skutecznie impregnować masy społeczne przed dotarciem do

READ MORE
Kierunki działania Rosji i jej służb zagranicznych w 2015 roku

Kierunki działania Rosji i jej służb zagranicznych w 2015 roku

Rosjanie, w odróżnieniu od innych krajów, wyspecjalizowali się w planowaniu strategii nie na bieżąco, tylko na lata do przodu. Prowadzą także politykę wywiadu globalnego. Jakiego rodzaju aktywności Rosji i jej

READ MORE
(Rosyjscy) szpiedzy w Warszawie

(Rosyjscy) szpiedzy w Warszawie

Tytuł artykułu nadałem oczywiście celowo trochę przewrotny za tytułem serialu, bo ani to szpiedzy, ani Rosjanie, ani nie chodzi tylko o Warszawę. Choć nie do końca, ale po kolei… I

READ MORE