Wilczy sojusz Chiny – Rosja

Wilczy sojusz Chiny – Rosja

LIS 05, 2017
589 VIEWS
Wilczy sojusz Chiny – Rosja

Najpotężniejsze i najbardziej wydajne w zabijaniu i niszczeniu są mocarstwa lądowe. To ich armie mogą przenosić najwięcej potęgi, więcej niż lotniskowce, krążowniki, okręty podwodne czy nawet bombowce strategiczne i pociski ICBM – w Polsce przeważa odmienna opinia. Zatem stawienie czoła agresywnemu sojuszowi, w dodatku na raz dwóm kontynentalnym mocarstwom o wilczym apetycie, może napawać bezradnością i desperacją – szczególnie tych, którzy sąsiadują z takimi drapieżnikami. Jednak argumenty historyczne i teoretyczne inaczej to widzą, a te są najważniejsze w nauce o bezpieczeństwie.

Zacznijmy od racji historycznych. Z pewnością w historii stosunków międzynarodowych można wiele takich przypadków odnaleźć – sojuszy mocarstw kontynentalnych. Niemniej rzeczą najważniejszą nie jest to, jaka jest ich częstotliwość, ale trwałość. A tu można dojść do wniosku, że są one niezwykle kruche. Wystarczy prześledzić trzy przypadki Napoleon–Aleksander I 1807 r., Hitler–Stalin 1939 r., Stalin–Mao Zedong 1950 r. Wszystkie te sojusze – potęg lądowych Rimlandu i Heartlandu – były wymierzone w inne wielkie mocarstwa – głównie morskie. Pierwszy alians francusko-rosyjski przeciwko Imperium Brytyjskiemu, drugi niemiecko-sowiecki przeciwko Francji i Wielkiej Brytanii, trzeci sowiecko-chiński przeciwko Japonii i jej największemu sojusznikowi, czyli Ameryce.

W 1807 r., Napoleon wykorzystał zdecydowane zwycięstwo nad Rosją w bitwie pod Frydlandem dając propozycję carowi sojuszu za nagrodę przesunięcia rosyjskiej granicy do linii rzeki Wisły, kontroli nad europejską częścią Turcji, Finlandią oraz zachętą do dalszych podbojów w Azji. W zamian za te zdobycze car przystąpił do tzw. systemu kontynentalnego wymierzonego przeciwko Anglii. Niemniej sojusz ten przetrwał raptem pięć lat. W 1812 r. Napoleon ze swoją wielką armią zaatakował Rosję.

W 1939 r. III Rzesza i ZSRS dokonali na mocy tzw. paktu Ribbentrop-Mołotow i jego tajnego załącznika podziału strefy wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej. Choć jego niepisane postanowienie oznaczało carte blanche Hitlera w rozprawieniu się z liberalnymi demokracjami Zachodu oraz dawało wygodną pozycję bezstronnego obserwatora dla Stalina. Niemniej sojusz ten przetrwał zaledwie dwa lata, do 22 czerwca 1941 r., kiedy Wermacht rozpoczął największą wojnę w dziejach ludzkości – „plan Barbarossa”.

W dniu 14 lutego 1950 r. został podpisany chińsko-sowiecki traktat. Pomimo tego, że porozumienie to było asymetryczne, ponieważ Moskwa nie potrzebowała chińskiej pomocy wojskowej ani gospodarczej, to nie przetrwało ono zbyt długo. Już w 1958 r. doszło do poważnej radykalizacji stosunków wojskowych ChRL-ZSRS, kiedy Pekin odmówił Chruszczowowi budowy wspólnej floty podwodnej – okrętów strategicznych – oraz sowieckiej radiostacji przekaźnikowej na wyspie Hainan. W swoim stylu Mao oskarżył wówczas ZSRS o próbę kontrolowania całego chińskiego wybrzeża i zagroził, że Chiny będą organizowały siły partyzanckie by prowadzić wojnę przeciwko sowieckiemu okupantowi. Ostatecznie, już po śmierci Mao, doszło do ograniczonych działań zbrojnych między ChALW, a Armią Czerwoną w 1969 r.

Te trzy kontynentalne sojusze: Francja-Rosja (1807), Niemcy-ZSRS (1939) i Chiny-ZSRS (1950) miały swoją krótką historię, ich średnia trwania wynosiła zaledwie pięć lat, i co więcej kończyły się one wojną – w dwóch pierwszych przypadkach na wyniszczenie. Te kazusy mogą nam podpowiadać, że obecny sojusz Putin-Xi Jinping także może nie przetrwać próby czasu, co więcej dla słabszego z tej dwójki – Władimira W. Putina – może się to okazać tragiczne, jak dla Napoleona i Hitlera. Jednak jakiś uważny geopolityk może zadać pytanie to dlaczego Stalin lub Chruszczow nie pożarli Mao Zedunga? Aby udzielić odpowiedzi na to pytanie i przewidzieć, jak potoczą się koleje sojuszu Chiny-Rosja w dzisiejszych warunkach musimy odejść od argumentów historycznych na rzecz teoretycznych.

Czym się różni sytuacja sojuszu Napoleona i cara Aleksandra I od sytuacji Stalina i Mao Zedunga? Odpowiedzi należy szukać w strukturze systemu międzynarodowego. Francja Napoleona i Rosja cara istniały w warunkach wielobiegunowości, gdzie do gry o balance of power jest potrzebnych co najmniej trzech zawodników. Ilu zawodników było w Europie w 1807 r.? Oprócz Francji i Rosji była jeszcze niepokonana Anglia. Systemy złożone z trzech elementów cechują się specyficznymi i niekorzystnymi właściwościami. Dwa mocarstwa mogą sprzymierzyć się przeciwko trzeciemu, podzielić łupy, a następnie doprowadzić do powstania systemu dwubiegunowego. W tym przypadku Rosja i Anglia mogły teoretycznie postąpić tak z Francją – jednak tak się nie stało. Dlaczego? Bo Anglia nie posiadała aspiracji terytorialnych w Europie, zależało jej tylko na balance of power. Ten teoretyczny argument daje światełko w tunelu dla Rosji Putina, że nie zostanie ona rozkrojona w zmowie z USA i ChRL, ponieważ Stany Zjednoczone też nie mają terytorialnych aspiracji w Azji.

W przypadku sojuszu Stalin-Mao Zedung rywalizowały dwa supermocarstwa USA-ZSRS. Aby utrzymać między nimi balance of power zaradzić mogły tylko amerykańskie i sowieckie starania wewnętrzne – nie żadne sojusze. To oznacza, że odłączenie się od jednego supermocarstwa lub dołączenie do drugiego przez jakieś państwo trzecie nie zmieniało ogólnej równowagi sił w systemie. Więc dwukrotnie utracone Chiny najpierw przez Stany Zjednoczone, a następnie przez Związek Sowiecki nie zburzyło równowagi między Ameryką i Rosją. W warunkach dwubiegunowego zwarcia ani Stalin ani Chruszczow nie potrzebowali pomocy wojskowej lub gospodarczej od ChRL. Stalin wręcz obojętnie przyjmował wyrażane przez Mao nadzieje na sojusz wojskowy, gdyż ZSRS obawiał się reperkusji takiego aliansu dla sowiecko-amerykańskich stosunków w Azji Wschodniej. Dzięki temu Chiny uniknęły destrukcji.

Jaka jest zatem obecnie struktura systemu międzynarodowego? Czy sprzyja ona wilczemu sojuszowi Rosja-Chiny? Dzisiaj światowa polityka jest wielobiegunowa, czyli występują w niej trzy bieguny siły USA, Chiny i Rosja. Z punktu widzenia Rosji taki układ jest bardzo niekorzystny, nawet jeśli założymy, że Ameryka nie ma aspiracji terytorialnych w Europie i Azji. Dlaczego tak jest? Systemy wielobiegunowe choć są stabilne wykazują dużą podatność na wojny. Wynika to z tego, że charakteryzują się one dużą współzależnością militarną. Zauważmy, że Chiny stały się największym importerem rosyjskiej broni w ostatnich latach. Z kolei Ameryka uzależnia rozwiązanie kryzysu koreańskiego od chińskiego zaangażowania – być może nawet wojskowego. Rosja także dostrzega coraz bardziej, że jej los leży w Chinach.

Ponadto, stałą cechą wielobiegunowości jest to, iż występuje w niej duża dyfuzja zagrożeń. Wystarczy wymienić dylemat Półwyspu Koreańskiego, nie rozwiązane spory terytorialne Rosja-Japonia o Kuryle, Chiny-Japonia o wyspy Senkaku, Chiny-USA o Tajwan, spory o wyspy Spratly Morze Południowochińskie, spory o zasoby naturalne (ropa i gaz) Morze Wschodniochińskie … etc. Poza tym w warunkach wielobiegunowości państwa częściej dokonują błędnej oceny własnego potencjału, jak i swoich rywali. Choć niepewność i błędy w ocenie swoich możliwości wcale nie skłaniają mocarstw do większej rozwagi, i nie zwiększają szans na pokój wręcz przeciwnie wywołują wojny. Spójrzmy na dwa przykłady. Inaczej była oceniana w czasach bipolarności przez ZSRS i ChRL aneksja 600,000 tys. mil kwadratowych terytorium Cesarstwa Chińskiego przez Rosję carów, a inaczej to wygląda obecnie w czasach wielobiegunowości – Chińczycy o tym nie zapomnieli. Inaczej wyglądał spór w Zatoce Tajwańskiej w latach 50. i 60. XX w., kiedy ChRL była pariasem, a inaczej wygląda to dzisiaj, kiedy Chiny depczą po piętach Ameryce. W końcu wielobiegunowość charakteryzuje się chaotycznością reakcji – dlatego nuklearny kryzys związany z KRLD jest dużo bardziej poważny dla światowego pokoju niż kryzys berliński z 1961 r. lub nawet kubański z 1962 r. Ponieważ Ameryka nie może obliczyć dokładnie, jak zachowają się Chiny i Rosja po anihilacji reżimu Kim Dzong Una.

Co zatem sprawia, że świat boi się zbliżenia Rosja-Chiny? W dalszym ciągu chodzi o relatywną przewagę Ameryki nad ChRL. Ale musimy mieć świadomość, że Państwo Środka ma potencjał ekonomiczny, aby osiągnąć aż czterokrotność potęgi USA. Jeśli Chiny uzyskają przewagę strategiczno-militarną i społeczno-gospodarczą nad Ameryką, to zostaną stworzone warunki, aby pojawił się hegemon w Azji Wschodniej. Ale same warunki nie oznaczają jeszcze, że Chiny stworzą śmiertelne zagrożenie dla swoich sąsiadów – w tym dla Rosji. W zasadzie system stanie się niezrównoważony dopiero wtedy, kiedy Chiny zaczną działać ofensywnie, czyli przyjmą status pretendenta do hegemonii. Czy Chiny zdecydują się na taki krok? W mojej ocenie tak, ponieważ wszystkie wielkie mocarstwa są zaprogramowane ofensywnie, a więc chcą zapewnić sobie bezwzględne poczucie bezpieczeństwa przez zdominowanie swojego najbliższego sąsiedztwa. Co to oznacza dla Rosji? Wydaje mi się, że Rosja – autorytarna czy demokratyczna – nie podporządkuje się ChRL bez walki, bo to zaprzecza ofensywnemu dictum, a po drugie rosyjska armia ma zdolności militarne, aby przynajmniej przez jakiś czas móc się zmagać z ChRL. Jednak Rosja nie będzie ostatecznie w stanie pokonać chińskiego monstrum.

Oczywiście, uważny geopolityk może powiedzieć, że broń nuklearna nie pozwoli rozpętać wielkiej wojny. To jest prawda. Jednak w przypadku niezrównoważonego systemu inicjacja wojny konwencjonalnej lub nawet nuklearnej nie może być wykluczona – tym bardziej, że do konfliktów zbrojnych między nuklearnymi mocarstwami dochodziło już. Z tego powodu Putin, a raczej jego sukcesorzy będą szukali atrakcyjnego koalicjanta nie mającego aspiracji terytorialnych w Azji, czyli Stany Zjednoczone, tak jak uczynił to car Aleksander I na początku XIX w. łącząc swoje siły z potęgą Imperium Brytyjskiego w kolejnej koalicji, aby pokonać Francję Napoleona.

Zatem możemy sobie wyobrazić hipotetycznie szeroką koalicję równoważącą Chiny pod skrzydłami USA składającą się z Japonii, Korei Południowej, Tajwanu, Filipin, Indonezji, Wietnamu, Indii, Australii i Rosji … etc. Niemniej zanim taka koalicja się zawiąże, Chiny mogą kilku zawodników wyeliminować, tak jak uczyniła to III Rzesza do 1941 r. z Austrią, Czechosłowacją, Polską, Danią, Norwegią, Francją … etc. Wcale nie jest powiedziane, że nieszczęśliwy traf padnie na Rosję i podzieli ona los Francji, kiedy doszło do upadku III Republiki w 1940 r., a w jej miejsce powstało kadłubowe państwo Vichy. W przypadku rosyjskiego państwa wystarczy, że straci ono kontrolę nad Dalekim Wschodem i Syberią, aby zejść z piedestału wielkich mocarstw po 350 latach – od 1709 r. (bitwa pod Połtawą) do np. 2059 r. – kiedy Chiny wpadną w amok.

Poza tym skąd mamy mieć pewność, że koalicja pod wodzą Ameryki powstrzyma ChRL, tak jak dokonała tego Wielka Koalicja Antyfaszystowska wobec III Rzeszy. Najprawdopodobniej Chiny nie ulegną i przegonią obce mocarstwa ze swojego podwórka po czym powrócą do swojego naturalnego miejsca i znaczenia w Azji Wschodniej – w takim świecie nie będzie miejsca ani dla dużej ani dla małej Rosji, co najwyżej dla rosyjskiego Vichy 2.0. W efekcie czego stabilna, ale podatna na wojny multipolarność USA-Chiny-Rosja zamieni się w pokojową, ale mniej stabilną bipolarność USA-ChRL.

Artur Brzeskot
Absolwent Uniwersytetu Szczecińskiego Instytutu Historii i Stosunków Międzynarodowych oraz Katedry Badań nad Konfliktami i Pokojem. Ekspert European Institute for Strategic Studies. Zainteresowania: stosunki międzynarodowe teoria i praktyka

PODOBNE ARTYKUŁY

MH17 nie był pierwszy…

MH17 nie był pierwszy…

17 lipca 2014 r. świat obiegła bardzo smutna wiadomość o zestrzeleniu nad terytorium Ukrainy samolotu rejsowego Malezyjskich Linii Lotniczych i śmierci 298 pasażerów znajdujących się na pokładzie. Samolot został strącony

READ MORE
Komunikacja strategiczna w praktyce

Komunikacja strategiczna w praktyce

Ostatni tydzień przyniósł nadzwyczajną aktywność Izraela w kontekście procedowanej przez Rząd Polski Ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o grobach

READ MORE
Polska nie powinna ulec Izraelowi

Polska nie powinna ulec Izraelowi

Państwa mają różne cele w swojej polityce narodowej, niemniej najważniejszy to przetrwanie narodu. Oczywiście jest to radykalne uproszczenie czynione dla dobra zrozumienia rzeczywistości jaka nas otacza. Nie ważne czy owo

READ MORE
Brytyjska Policja i jej współczesne oblicze – struktura, zadania i „apolityczność”…

Brytyjska Policja i jej współczesne oblicze – struktura, zadania i „apolityczność”…

Zanim przystąpię do krótkiego omówienia współczesnego oblicza Brytyjskej Policji warto przybliżyć jej strukturę i historię powstania, gdyż zdaniem wielu brytyjskich uczonych to właśnie historia wraz z czynnikami społeczno – ekonomicznymi

READ MORE
Czas kupić amerykański system obrony powietrznej Patriot

Czas kupić amerykański system obrony powietrznej Patriot

Relacja Stanów Zjednoczonych i Polski jest fundamentalna dla bezpieczeństwa Europy Środkowej. Wraz z nowymi wytycznymi, które Waszyngton i Warszawa podpisały w 2016 r. sojusz ten nigdy nie był silniejszy i

READ MORE
Militarna strategia a konwencjonalne odstraszanie

Militarna strategia a konwencjonalne odstraszanie

Co ma wspólnego strategia i konwencjonalne odstraszanie? Wydaje mi się, że obie te rzeczy są bezpośrednio powiązane z kwestią jak siły zbrojne danego narodu mają być użyte, aby osiągnąć specyficzne

READ MORE
Rusza kampania promocyjna Agencji Wywiadu

Rusza kampania promocyjna Agencji Wywiadu Popular

Agencja Wywiadu ma nową stronę internetową, Agencja Wywiadu pojawiła się na Twitterze, teraz Agencja Wywiadu rusza ze swoją kampanią promocyjną. A to dopiero początek, czeka nas cała seria kampanii informacyjnych

READ MORE
„Agencja badań internetowych” – czyli propaganda po rosyjsku

„Agencja badań internetowych” – czyli propaganda po rosyjsku

Agencja badań internetowych – taką nazwę nosi rosyjska organizacja, realizująca masową propagandę w mediach społecznościowych. Głównym celem działalności organizacji jest wpływ na opinię publiczną poprzez szerzenie w mediach internetowych dezinformacji,

READ MORE
Wzbierający sztorm USA-Chiny

Wzbierający sztorm USA-Chiny

Wojny były są i będą, ale nie wszystkie niosą ten sam potencjał destrukcji i zmian w systemie. Czym innym jest wojna Armenia-Azerbejdżan ciągnąca się od kilku dekad, a czym innym

READ MORE
Słowo roku – tylko konkurs?

Słowo roku – tylko konkurs?

Vape, selfie Mniej więcej co roku opinię publiczną elektryzuje informacja o wyborze kolejnego słowa roku  wybieranego w plebiscycie słownika oxfordzkiego. Ten specyficzny, ale elitarny konkurs wyłania każdego roku jedno najbardziej

READ MORE
Czy Polska potrzebuje komunikacji strategicznej?

Czy Polska potrzebuje komunikacji strategicznej?

Środowisko informacyjne Niewątpliwie od jakiegoś czasu środowisko informacyjne Europy bombardowane jest niezliczoną ilością treści, szczególnie takich które mają charakter dezinformacyjny czy propagandowy. Identyfikacja i dalsza analiza tego zjawiska wskazuje na

READ MORE
Nie wysyłać broni na Ukrainę

Nie wysyłać broni na Ukrainę

Ukraiński kryzys trwa już ponad trzy lata, ale Rosja osiągnęła swój cel. Separatyści okopali się na swoich pozycjach we wschodniej Ukrainie, a prezydent Władimir W. Putin nie przejawia żadnych oznak

READ MORE
Europejskie siły nuklearne: polityczna fikcja czy kwestia czasu?

Europejskie siły nuklearne: polityczna fikcja czy kwestia czasu?

Niegdyś słabsze mocarstwa, jak Prusy lub Austria mogły poprawić swoją pozycję przez zawarcie sojuszu, który uzupełniał siłę ich wojsk siłą obcych armii. Czy dzisiaj średnie państwa europejskie takie, jak Wielka

READ MORE
Czy Egipt i Syria mają strategiczne znaczenie dla USA?

Czy Egipt i Syria mają strategiczne znaczenie dla USA?

Bez przerwy słyszę od komentatorów, dyplomatów i polityków – w różnych mediach – że Egipt i Syria mają strategiczne znaczenie dla Ameryki. Jeśli bliżej przyjrzymy się twardym faktom, ten wykreowany

READ MORE
NATO jest realne czy liberalne?

NATO jest realne czy liberalne?

Według pracy Stephena M. Walt’a „The Origins of Alliances” najważniejszy zewnętrzny czynnik determinujący spójność sojuszy to realne zagrożenie. Aspektami wtórnymi są intencje agresora, jego bliskość geograficzna, militarne zdolności: ofensywne lub

READ MORE
Mity i fakty: ZAPAD 2017

Mity i fakty: ZAPAD 2017

Ćwiczenia wojskowe ZAPAD 2017, które odbędą się na Białorusi we wrześniu przyciągają coraz większą uwagę krajowej i zachodniej prasy. Według napływających doniesień można odtworzyć trzy scenariusze rosyjsko-białoruskich manewrów. Pierwszy, to

READ MORE
Jak osiodłać nuklearną błyskawicę?

Jak osiodłać nuklearną błyskawicę?

W ostatnich miesiącach cały świat doświadcza gorącej debaty, jaki jest najlepszy sposób dla Waszyngtonu i Seulu, aby odpowiedzieć na nuklearną aktywność Kim Dzong Una. Stany Zjednoczone uszczelniają i tak już

READ MORE
Analitycy od „wojen informacyjnych” pilnie poszukiwani!

Analitycy od „wojen informacyjnych” pilnie poszukiwani!

Sytuacja społeczno – polityczna w Polsce w ostatnim czasie przyciąga ponadstandardową uwagę zarówno niemieckich publicystów, ekspertów od „spraw polskich”, jak też niektórych niemieckich polityków. Pewna część ich publicznych wypowiedzi może

READ MORE
O rosyjsko – chińskich manewrach na Bałtyku

O rosyjsko – chińskich manewrach na Bałtyku

U schyłku lipca na wodach Morza Bałtyckiego odbyły się wspólne manewry flot wojennych Federacji Rosyjskiej oraz Chińskiej Republiki Ludowej. Ćwiczenia trwały w dniach 24 – 28 lipca. Oba mocarstwa postanowiły

READ MORE